19/11/17

Οι εικόνες του τεύχους προέρχονται από την έκθεση υποψηφιοτήτων για το 3ο Βραβείο Ευρωπαϊκής Ζωγραφικής που πραγματοποιείται στο Μουσείου Φρυσίρα (Μονής Αστερίου 3, Πλάκα, Αθήνα). Μέχρι 31/12

Δέσποινα Φλέσσα, Gaze, 2016, λάδι σε καμβά, 220 x 186 εκ.  

Από το 1917 στο 1989: η ήττα των λέξεων

Μιχάλης Κατσαρός, Βύρων Λεοντάρης

ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΒΟΥΛΓΑΡΗ

Δημήτρης Φραγκάκης, Hug, 2017,
λάδι σε αλουμίνιο τοποθετημένο σε ξύλο,
34,2
x 23,5 εκ. 
Μια αφανής –αλλά διά της συμπαράθεσης νομίζω προφανής– συνομιλία δύο ποιημάτων, γραμμένα από δύο –εκ των πιο πολιτικοποιημένων– μεταπολεμικούς ποιητές. Πρόκειται για μια συζήτηση που ξεκινά από τα δοκίμια του Βύρωνα Λεοντάρη, υπό τον γενικό τίτλο «Η ποίηση της ήττας», το 1963-’64. Εκεί, ο Λεοντάρης μπαίνει ουσιαστικά στον προβληματισμό του Κατσαρού, ελέγχοντας τις ιδέες του, και μάλιστα σημειώνει: «Ο Κατσαρός αντιμάχεται την εκδοχή της θριαμβεύουσας επανάστασης».
Βέβαια, τα κείμενα του Λεοντάρη για την ποίηση της ήττας αποτελούν μάλλον την κορυφαία περίπτωση παρανάγνωσης στη νεοελληνική λογοτεχνία, αφού συνδέθηκαν με την ήττα στον Γράμμο, παρ’ ότι τα κείμενα αυτά σημειώνουν και επαναλαμβάνουν, σε όλους τους τόνους, ότι αναφέρονται σε πολύ ευρύτερα, καθολικά συμφραζόμενα. Μια παρανάγνωση που καλά κρατεί μέχρι τις μέρες μας.
Ο Λεοντάρης ποτέ δεν επανήλθε σε αυτή τη συζήτηση με όρους δοκιμιακού λόγου, ώστε να εξηγήσει/επιλογήσει τα αυτονόητα. Προτίμησε να δώσει τις απαντήσεις του ποιητικά, σημείο προς σημείο, και το αξιώθηκε με τη συλλογή/σύνθεσή του Εν γη αλμυρά (1996), η οποία εκδίδεται όταν ο κύκλος της «χαρούμενης νεωτερικότητας» έχει κλείσει, δηλαδή μετά το 1989, όταν η ήττα της γενικότερης αντίληψης της «προόδου» είναι πλέον πασιφανής.
Ένα από τα ποιήματα του βιβλίου απαντά στο (και διαλέγεται με το) στοχαστικότερο ποίημα της συλλογής του Κατσαρού Κατά Σαδδουκαίων, με τα δύο ποιήματα να κορυφώνονται στο κλείσιμό τους, το μεν του Κατσαρού αναζητώντας τις νέες λέξεις-σύμβολα για τις νέες «πυρκαγιές», το δε του Λεοντάρη δείχνοντας τη σημερινή πραγματικότητα, που πλέον ορίζεται από τις «αντιλέξεις», που «έλκουν πίσω και ρουφούν το νόημά τους».

Η χαμένη επανάσταση

Χρύσα Βαλσαμάκη, Glorious, the stones we became, 2017, μικτή τεχνική σε χαρτί, 150 x 200 εκ. 


ΤΗΣ ΤΖΙΝΑΣ ΠΟΛΙΤΗ

Η Οκτωβριανή Ρωσική επανάσταση ήταν ένα καθολικό ιστορικό συμβάν που δεν περιοριζόταν στην ανατροπή της βάσης αλλά και σ’ εκείνη του εποικοδομήματος. Οι επαναστατικές πρακτικές ανέτρεψαν τις ως τότε αστικές αντιλήψεις για την αισθητική και τη θεωρία της λογοτεχνίας χάρη στον πρωτοποριακό κύκλο Οπαγιάζ της Πετρούπολης, μέλη του οποίου ήταν οι μεγάλοι θεωρητικοί μελετητές, Σκλόφσκι, Τυνιάνοβ, Τομασέφσκι, Βινογραντόβ.
Σύμφωνα με τον Σκλόφσκι, ένα από τα βασικά στοιχεία της ιστορικής μετάλλαξης του λογοτεχνικού συστήματος οφειλόταν στην απο-οικειοποίηση, πιο απλά, στο ξάφνιασμα που δημιουργούν τα νέα, πρωτοποριακά έργα στον ορίζοντα των παγιωμένων, παλιών αναγνωστικών προσδοκιών.
Έτσι, οι Φορμαλιστές, είδαν στην επαναστατική, πρωτοποριακή ποίηση των ρώσων Φουτουριστών την επιβεβαίωση των θεωρητικών τους θέσεων. Οι ρώσοι Φουτουριστές, σε απόλυτη αντίθεση με τον ιταλικό, φασιστικό φουτουρισμό, πρωτοπόροι του ειρηνιστικού κινήματος, προσχώρησαν στις τάξεις των μπολσεβίκων και πάλεψαν τόσο με την ποίηση όσο και με τις πράξεις τους για να διαμορφώσουν τη νέα κομμουνιστική κοινωνία και το νέο άνθρωπο: τον προλετάριο.

1912. Ένα Χαστούκι στα Μούτρα του Κοινού Γούστου

Σε όσους διαβάζουν το Νέο το Πρώτο το Αναπάντεχο
Εμείς μόνο ήμασταν το πρόσωπο του Καιρού μας. Μες από μας το κέρας του χρόνου φυσά την τέχνη του κόσμου.
Το παρελθόν είναι πολύ στενό. Η Ακαδημία και ο Πούσκιν είναι λιγότερο καταληπτοί από τα ιερογλυφικά.
Ρίξτε τον Πούσκιν, τον Ντοστογιέφσκι, τον Τολστόι, κτλ., κτλ. στη θάλασσα από το Πλοίο της σύγχρονης εποχής.
Εκείνος που δεν ξεχνά την πρώτη του αγάπη δεν θα μάθει την τελευταία του.
Ποιος ευκολόπιστος, εμπιστευόμενος τον Μπαλμόντ, θα στρέψει την τελευταία του αγάπη στη παρφουμαρισμένη του λαγνεία; Αυτή είναι η αντανάκλαση της σημερινής αρρενωπής ψυχής;
Ποιος, δειλιάζοντας, θα φοβόταν να κατεβάσει από του στρατιώτη Μπριούσοβ πάνω το μαύρο φράκο τον χάρτινο θώρακά του;  Ή μήπως πάνω του έχει τις αυγές απίστευτης ομορφιάς;
Πλύνετε τα χέρια σας που άγγιξαν τη βρωμερή γλίτσα των βιβλίων που γράφτηκαν από τους χιλιάδες Λεονίντ Αντρέγιεβς.
Όλοι εκείνοι οι Μάξιμ Γκόρκιδες, οι Κούπρινς, οι Μπλοκς, Σολογκούμπς … Κουζμινς, Μπούνινς, κτλ., χρειάζονται μόνο μια ντάτσα στο ποτάμι. Αυτή είναι η ανταμοιβή που η μοίρα δίνει στους ράφτες.
Από τα ύψη ουρανοξυστών ατενίζουμε την ασημαντότητά τους!...
Διατάζουμε να σεβαστούν τα δικαιώματα των ποιητών:
- Στη διεύρυνση της έκτασης του ποιητικού λεξιλογίου με αυθαίρετες και παράγωγες λέξεις (καινοτομία λέξεων).
- Στο ανυπέρβλητο μίσος για τη γλώσσα που υπήρχε πριν την εποχή τους.
- Να απομακρύνουν με φρίκη από το περήφανο μέτωπό τους το Στεφάνι της Δόξας της Πεντάρας, φτιαγμένο από σκούπα του χαμάμ.
- Να στέκουν πάνω στο βράχο της λέξης «εμείς» εν μέσω μιας θάλασσας γιούχας και αγανάκτησης.
Και αν για την ώρα στις γραμμές σας μένουν σφραγίδες της «κοινής λογικής» και του «καλού γούστου», μέσα τους ήδη ανασκιρτούν για πρώτη φορά οι Αυγές της Επερχόμενης Ομορφιάς του αφηρημένου, παραγωγικού Λόγου.
Β. Μαγιακόβσκι, Β. Κλέμπνικοβ, Δ. Μπουρλιούκ κ.ά.

[Μετάφραση-επιμέλεια: Ευγενία Κριτσέφσκαγια, Τζίνα Πολίτη]

ΛEΦ [Νο 1, 1923]

(επιμέλεια Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι)
ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ LEΦ (ΑΡΙΣΤΕΡΟ ΜΕΤΩΠΟ)

Τι πολεμάει το ΛΕΦ
Η χρονιά 1905. Και μετά, η αντίδραση. Η αντίδραση εγκαταστάθηκε με την αυταρχία, και τη διπλή καταπίεση του εμπόρου και του ιδιοκτήτη εργοστασίου
Η αντίδραση δημιούργησε την τέχνη και τη ζωή σύμφωνα με την εικόνα και τα γούστα της. Την τέχνη των Συμβολιστών (Μπέλι, Μπαλμόντ), των μυστικιστών (Τσουλκόφ, Γκίππιους), των σεξουαλικά ψυχοπαθών (Ροζάνοφ) – τη ζωή των μικροαστών και των Φιλισταίων.
Τα επαναστατικά κόμματα χτυπούσαν την καθημερινότηταˑ η Τέχνη επαναστάτησε για να χτυπάει το γούστο.
...
Η πρώτη ιμπρεσσιονιστική αναλαμπή ήταν το 1909 (η συλλογή Μια Παγίδα για τους Δικαστές). Το φύσημα την κράτησε για τρία χρόνια.
Και το φύσημα έφερε τον Φουτουρισμό.
Το πρώτο βιβλίο της Ένωσης των Φουτουριστών ήταν το Ένα χαστούκι στα Μούτρα του Κοινού Γούστου (1914, Burliuk, Kamensky, Kruchenykh, Mayakovsky, Khlebnikov).
Η παλιά τάξη έκανε μια ορθή εκτίμηση της εργαστηριακής εργασίας αυτών, των αυριανών δυναμιτιστών.
Στους φουτουριστές απάντησαν με λογοκριτικές περικοπές, απαγορεύσεις εκδηλώσεων, το γαύγισμα και το γρύλλισμα συνολικά του Τύπου.
Εννοείται, ότι ο καπιταλιστής ποτέ δεν σπονσονάριζε τους στίχους-μαστίγιά μας, τα σκλήθρα-πινελιές μας).
Περικυκλωμένοι από ένα τοπικιστικό τρόπο ζωής, οι Φουτουριστές ήταν αναγκασμένοι να προκαλούν, με κίτρινες μπλούζες και βαμμένα πρόσωπα.
Αυτές, οι ασφαλώς μη-ακαδημαϊκές μέθοδοι πάλης, ένα προμήνυμα της επερχόμενης εφόδου, σύντομα απομάκρυναν τους εστέτ έδιωξαν τους εστέτ, που στην αρχή τους ακολούθησαν (Καντίνσκι, Βαλές Καρό κ.ά...
Ο πόλεμος του 1914 ήταν η πρώτη δοκιμασία του δημόσιου πνεύματος.
...
Οι Ρώσοι Φουτουριστές ήταν οι πρώτοι και οι μόνοι στο χώρο της ρωσικής τέχνης που, καλύπτοντας τις κλαγγές των αοιδών του πολέμου (Γκοροντέτσκι, Γκοιμιλιόφ), καταράστηκαν τον πόλεμο και πολέμησαν ενάντιά του με τα όπλα της τέχνης (Ο Πόλεμος και η Ειρήνη του Μαγιακόφσκι).

Ρόζα Λούξεμπουργκ

Μια κομμουνιστική κριτική της Επανάστασης του Οκτώβρη

Γκέντση Ρούτσης, Human baggages, 2016, μολύβι σε χαρτόνι,27 x 47 εκ. 


ΤΟΥ ΑΛΚΗ ΡΗΓΟΥ

Σε τούτα τα εκατοντάχρονα από εκείνη την Επανάσταση –«που καμιά άλλη στον 20ό αιώνα δεν είχε συγκριτικά τέτοια βαθύτατη επίδραση στη δημιουργική φαντασία» (Χοπσπάουμ )- αξίζει να σταθούμε στην προφητική κριτική που άσκησε σ΄ αυτήν, ούτε ένα χρόνο από την έκρηξη της, η Πολωνο-Εβραία Κομμουνίστρια Ρόζα Λούξεμπουργκ, και μάλιστα από την φυλακή του Μπρέσλαου όπου βρίσκονταν ήδη πέντε χρόνια, Πρόκειται για ένα σχεδόν άγνωστο στους πολλούς έργο, που μέχρι σήμερα κανείς δεν θυμήθηκε, όπως και την συγγραφέα του, στα πολλαπλά επετειακά αφιερώματα, με εξαίρεση μια απλή αναφορά στο όνομά της από τον Ε. Μπιτσάκη (Εφ. των Συντακτών, 4-5 Νοεμβρίου) και το πρόσφατο επί της ουσίας του Κ. Δοξιάδη (Εφ. των Συντακτών, 14 Νοεμβρίου), αν δεν κάνω λάθος.
Το βιβλίο της, Η Ρώσικη Επανάσταση δεν αποτελεί ένα ολοκληρωμένο έργο, αλλά ένα πρώτο κριτικό και βαθιά διεισδυτικό σχεδίασμα, που σκόπευε να το ξαναδουλέψει, λαμβάνοντας υπ’ όψη τις εξελίξεις των γεγονότων, τόσο στην Ρωσία όσο και στην υπόλοιπη Ευρώπη, καθώς και τις κριτικές που αυτή η πρώτη γραφή θα προκαλούσε. Η κριτική της κριτικής ήταν κάτι που πάντα αναζητούσε «αυτό το φωτεινότερο μυαλό του σοσιαλισμού μετά τον Μαρξ», όπως την χαρακτήριζε ο καλύτερος βιογράφος του ο Φραντς Μέρινγκ. Όμως, η πρόθεσή της να δημοσιευτεί αυτό το κείμενο με την μορφή σειράς άρθρων στην Επιθεώρηση που παράνομα εξέδιδαν τα μέλη των «Σπαρτακιστών», δεν πραγματώθηκε. Οι αντιρρήσεις των συντρόφων της –που τις μετέφερε στη φυλακή ο Πάουλ Λέβη και τις οποίες χωρίς να συμφωνεί αποδέχτηκε– ότι η κριτική της μπορεί να έβλαπτε την ακτινοβολία και την εξάπλωση της μη σταθεροποιημένης μπολσεβίκικης Επανάστασης και κυρίως η έκρηξη της Γερμανικής Επανάστασης, στην οποία μετά την απελευθέρωσή της μπήκε μ’ όλο της το είναι, με επακόλουθο την βίαιη δολοφονία της στις 15 Γενάρη του 1919, δεν της επέτρεψαν την ολοκλήρωση του έργου. Αποσπάσματα αυτής της πρώτης γραφής κατόρθωσε να διασώσει ο Λέβη και να δημοσιεύσει κάποια επιλεκτικά στα τέλη του 1921.

O στοχαστικός Νοέμβρης

Marion Bataillard, Αυτοπροσωπογραφία με τουρμπάνι,
2017, λάδι σε ξύλο, 41
x 32 εκ.
Εδώ και καιρό έχει αρχίσει με επιμέλεια από το νεοφιλελεύθερο μπλοκ μια τάση αναθεώρησης της σύγχρονης ιστορίας. Γίνεται προσπάθεια να λησμονηθούν όλα εκείνα τα στοιχεία που αναδεικνύουν την φρίκη του ναζισμού και του φασισμού, να θεωρηθούν οι αριστεροί περίπου το ίδιο ένοχοι με τους ακροδεξιούς και να ηττηθεί η ιδεολογική ηγεμονία της Αριστεράς.
Επειδή όμως αυτό σκοντάφτει στην ιστορική πραγματικότητα και στην συλλογική μνήμη, οι Βένετοι και οι Πράσινοι, αιώνες μετά την στάση του Νίκα, θέλουν να επαναλάβουν την ιστορία, πλην όμως καταλήγουν στην φάρσα. Προκρίνουν πάλι το δόγμα "πατρίς, θρησκεία, οικογένεια", γιατί το αφήγημα της αριστερής παρένθεσης απλώς δεν περπατά. Εξεμέτρησε το ζην. Ο σκληρός ιδεολογικός βραχίονας η Ν.Δ. πια στρίβει όλο και πιο δεξιά. Σε λίγο θα θυμίζει τον Γιόζεφ Στράους και την περίφημη ρήση του, πιο δεξιά από εμάς ο τοίχος.
Αυτά σκέφτομαι τούτο τον Νοέμβρη. Και το μυαλό μου γυρνά πίσω στο 1917, στην Επανάσταση που φιλοδόξησε να αλλάξει τον κόσμο, αλλά δεν πρόλαβε να αλλάξει ούτε τον εαυτό της. Την Επανάσταση που έδειξε ότι το αδύνατο είναι δυνατό, αλλά μεσοστρατίς έχασε την ορμή της. Κι έγινε κράτος η Επανάσταση των εργατών, κι έγινε καθεστώς. Αλλά τούτος ο Νοέμβρης έχει στην προίκα του και το Πολυτεχνείο. Μια προίκα βαριά, που όμως στα χρόνια που πέρασαν πολλοί προσπάθησαν να το βάλουν στο Μουσείο. Αλλά μια περίεργη αίσθηση το κράτησε ζωντανό στην μνήμη των ανθρώπων, όχι όπως το θέλαν οι επαγγελματίες της επίσημης πολιτικής, αλλά σαν κάτι αληθινό που το ένιωσαν οι άνθρωποι. Το ίδιο όπως είχαν νοιώσει και την Μεγάλη Επανάσταση. Σ' αυτό πάνω προσκρούουν οι νεοφιλελεύθεροι και οι ακροδεξιοί.
Το αφιέρωμα συνεχίζεται την επόμενη Κυριακή

Πιερ Ροζανβαλόν: «Αναζητούμε μια μετα-εκλογική δημοκρατία»

Χρήστος Μιχαηλίδης, The trail must be marked, 2016, λάδι σε καμβά, 150 x 300 εκ


Συνέντευξη στον ΣΠΥΡΟ ΚΑΚΟΥΡΙΩΤΗ

Ο Pierre Rosanvallon, ιστορικός και κοινωνιολόγος, καθηγητής στο Collège de France, βρέθηκε στην Αθήνα την πρώτη εβδομάδα του Νοεμβρίου, καλεσμένος του Γαλλικού Ινστιτούτου, προκειμένου να μιλήσει για «Τα διακυβεύματα της δημοκρατίας στον 21ο αιώνα». Από τους πρώτους θεωρητικούς της «δεύτερης Αριστεράς», την εποχή που συμμετείχε στην ηγεσία του σοσιαλιστικού συνδικάτου της CFDT, στράφηκε μετά το 1978 στην ακαδημαϊκή δραστηριότητα, θέτοντας στο επίκεντρο των ερευνητικών του προσανατολισμών το ζήτημα της εργασίας και, αργότερα, εκείνο της γενεαλογίας της σύγχρονης δημοκρατίας και της δημοκρατικής διακυβέρνησης. Πρόκειται για ένα τεράστιο σε εύρος ερευνητικό εγχείρημα, που έχει αποδώσει μέχρι σήμερα επτά τόμους, με τελευταίο το Le Bon Gouvernement («Η καλή διακυβέρνηση», 2015). Στα ελληνικά έχουν μεταφραστεί τα έργα του Η κοινωνία των ίσων (μτφρ. Αλ. Κιουπκιολής, Πόλις 2014) και Το νέο κοινωνικό ζήτημα. Επανεξετάζοντας το κράτος πρόνοιας (μτφρ. Σπ. Κακουριώτης, Μεταίχμιο 2003). Με την ευκαιρία της εκ νέου παρουσίας του στην Αθήνα (αφού εδώ, όπως μας είπε, είχε συνθέσει, το 1976, το πρώτο του βιβλίο), είχαμε μαζί του μια συζήτηση για τους κινδύνους και τις προκλήσεις της σύγχρονης δημοκρατίας.

Σήμερα, όλο και συχνότερα γίνεται λόγος για την κρίση της δημοκρατίας. Κατά τη γνώμη σας, σε τι συνίσταται αυτή η κρίση;
Σε διεθνές επίπεδο, παρατηρούμε σήμερα την εξάντληση των αρχικών δημοκρατικών επαγγελιών, κι αυτό οδηγεί σε μια γενικευμένη κρίση της δημοκρατίας. Η επαγγελία μιας διακυβέρνησης που θα αντιπροσωπεύει την κοινωνία και το γενικό συμφέρον, η αντίληψη ότι η εκλογική πλειοψηφία μπορεί να εκφράσει τη γενική βούληση και να νομιμοποιήσει το καθεστώς, βρίσκονται σε φάση εξάντλησης.
Στη σημερινή δημοκρατία το πολιτικό σύστημα αντιπροσωπεύει ατελώς την κοινωνία και η διακυβέρνηση δεν αντιπροσωπεύει κατ’ ανάγκην το κοινό συμφέρον. Η πολιτική εξουσία εμφανίζεται λειτουργικά νομιμοποιημένη την ημέρα των εκλογών, όμως, σταδιακά, η νομιμοποίησή της αποτελεί αντικείμενο αμφισβήτησης. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι έχουμε μια περιοριστική αντίληψη για την έννοια της δημοκρατίας, πιστεύοντας ότι οι εκλογές θα επιλύσουν το ζήτημα της νομιμοποίησης, του γενικού συμφέροντος και της αντιπροσώπευσης. Ασφαλώς συμβάλλουν, αλλά αυτό πλέον δεν επαρκεί.

Αλλάζουν όλα εδώ κάτω με ορμή



Μνήμη Βασίλη Κρεμμυδά
ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΜΑΜΑΗ

Ο Βασίλης Κρεμμυδάς ήταν μια πληθωρική και πολύπλευρη προσωπικότητα. Εκρηκτικός και ταυτόχρονα στοχαστικός, αυστηρός και παράλληλα απέραντα φιλικός και μειλίχιος απέναντι σε όσους επέλεγε να αποτελούν τον στενό κύκλο των φίλων του.
Ο Βασίλης Κρεμμυδάς με τίμησε με τη φιλία του εδώ και περισσότερο από δέκα χρόνια, τα τελευταία μάλιστα πέντε με την τακτική εβδομαδιαία παρουσία του στο γραφείο μου, κάθε Τρίτη στις 10:30 ακριβώς. Κι αν τύχαινε κι έλειπα “θύμωνε” και φώναζε μόλις με έβλεπε: “Πού είσαι, Γιάννη, άργησες!”. Κι ακολουθούσαν άπειρες κουβέντες για μια ώρα τουλάχιστον (που συχνά συνεχίζονταν και στο σπίτι του), ανάμεσα σε καπνούς τσιγάρων μέχρι και την τελευταία του επίσκεψη στις αρχές του Οκτώβρη.
Το πρόσωπό του ακτινοβολούσε όταν έπιανε στα χέρια του ωραία βιβλία. Όχι μόνο ποιοτικά στο περιεχόμενο αλλά και αισθητικά άψογα. Ο Κρεμμυδάς γνώριζε πολλά για την παραδοσιακή τυπογραφία, είχε άποψη για την αισθητική του βιβλίου και αποστρεφόταν κάθε έντυπο που δεν ανταποκρινόταν στα κριτήριά του. “Αλλά, δε βαριέσαι”, έλεγε συχνά “ποιος καταλαβαίνει σήμερα;…”

Η πολιτική στον Πολιτικό του Πλάτωνα

Το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης παρουσιάζει το βιβλίο του Στέφανου Δημητρίου στο Βιβλιοπωλείο του ΜΙΕΤ – Τσιμισκή 11, Θεσσαλονίκη, την Πέμπτη 23 Νοεμβρίου 2017, στις 8.00 μ.μ..

Θα μιλήσουν οι: Βασίλης Κάλφας, καθηγητής του τμήματος Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής στο ΑΠΘ, Ανδρέας Τάκης, επίκουρος καθηγητής Φιλοσοφίας του Δικαίου της Νομικής Σχολής ΑΠΘ, Διονύσης Καψάλης, διευθυντής του ΜΙΕΤ

Ο «Πολιτικός» του Πλάτωνα είναι μεθοδολογικός διάλογος. Με έναυσμα την προσπάθεια να οριστεί ο πολιτικός και η πολιτική, να προσδιοριστεί η σχέση της με τον νόμο αλλά και να διακριθούν τα πολιτεύματα, ο Πλάτων μας δείχνει έναν τρόπο για να σκεφτόμαστε. Στον Πολιτικό απαντά για πρώτη φορά ο όρος πολιτική επιστήμη: η πολιτική, λογιζόμενη ως γνώση (επιστήμη), είναι τρόπος για να σκεφτόμαστε και να πράττουμε αυτόνομα. Μόνον η δική μας ελεύθερη, αυτοπροσδιοριζόμενη σκέψη και κριτική μας παρέχει τη δυνατότητα να ελέγχουμε τη συνάφεια των πεποιθήσεων μας με τον κόσμο και να διεκδικούμε τη γνώση. Αυτή είναι και η διαφορά ανάμεσα στον έλλογο αυτοπροσδιορισμό και την αυθαιρεσία της αυτοεπιβεβαίωσης. Μόνον έτσι έχουμε λόγο να εξακολουθούμε να έχουμε πεποιθήσεις και βέβαια έχουμε λόγο και υποχρέωση να δικαιολογούμε τις πεποιθήσεις αυτές. Τον λόγον, το επιχείρημα, πρέπει να ακολουθούμε στην πολιτική αλλά και στην ατομική σφαίρα ως νομοθέτες και κριτές των πεποιθήσεών μας. Ο «Πολιτικός» του Πλάτωνα είναι επίμοχθη και διαρκής άσκηση στην αυτονομία της σκέψης και περαιτέρω στην αυτονομία της πράξης.